Sinds enige tijd
ontdekte ik kristallen in een aantal glazuren die ik bewaarde in mijn
(afgesloten) glazuur emmers. Dit zijn zelf samengestelde glazuren van kaolin,
kwarts, fritte, wollastoniet, etc.
Aangemaakt met water en peptapon.
In sommige glazuren zaten kleine kristalletjes (voelde een beetje
zanderig aan), maar in sommige glazuren ontstonden grote hoeveelheden
kristallen. In een aantal gevallen zo
groot als stuivers (zie foto). Deze kristallen maakten het glazuren onmogelijk
(o.a. glazuurspuit raakte verstopt) en ik ben dus op zoek gegaan naar een
oplossing.De oorzaak
Het wordt
veroorzaakt door één of meerdere stoffen die zijn opgelost in het water van het
glazuur en neerslaan als de oplossing
verzadigd raakt (door afkoeling of verdamping).
Kristallen kweken is op het zelfde principe gebaseerd (zie bijvoorbeeld http://scheikundejongens.nl/2009/06/kristallen-kweken/).
De glazuren waar dit
bij gebeurde had ik al ik al vrij lang gebruikt (meer dan 10 jaar) en is
begonnen toen ik van Amsterdam naar Purmerend ben verhuisd. De grondstoffen
zijn nog altijd van dezelfde leverancier (Ve-Ka, vroeger rechtstreeks, nu via
Arts&Craft in de Goorn) dus daar kon het waarschijnlijk niet aan liggen.
Hoewel het natuurlijk mogelijk is dat de samenstelling van de grondstof in de loop
der jaren wat gewijzigd is (of dat Ve-Ka de grondstoffen van een andere
leverancier kreeg). Ik nam dus aan dat het door het Purmerendse leidingwater
kwam. Daarnaast was waarschijnlijk het
boor in de fritte verantwoordelijk voor de kristalvorming. Ondanks dat ik boor
in het glazuurrecept in de vorm van fritte
toevoeg, bleek uit de literatuur dat een gedeelte hiervan toch in het water
oplost.
Oplossingen die ik probeerde
1. Ander water
Omdat ik het water als eerste verdachte zag,
ben ik begonnen met het zoeken naar ander water. Het eerste wat ik probeerde was
vooraf gekookt water te gebruiken en
later zelfs gedestilleerd water, maar dat bleek niet te helpen.
2. Andere boorfritte
De andere
mogelijke boosdoener was de alkaliboorfritte in
het glazuurrecept. Ik heb daarom de
alkaliboorfritte vervangen door een
calciumboraat (een andere fritte, met een andere samenstelling, maar door het
recept aan te passen bleef het glazuur hetzelfde). Helaas bleek na een tijdje
dat dit ook niet werkte. In de
literatuur las ik achteraf dat calciumboraat waarschijnlijk meer water
oplosbaar was dan de alkaliborrfritte die ik gebruikte, dus waarschijnlijk
verergerde ik zo het probleem.
Directe aanpak van de reeds gevormde kristallen
1. Kristallen eruit
zeven
Het eerste wat ik
deed was de kristallen eruit zeven (80 mesh).
Dat werkte prima, maar de samenstelling van het glazuur veranderde,
waardoor het karakter wijzigde. De
kristalen bevatten naar alle waarschijnlijkheid het smeltmiddel boor, het
eruit zeven werkte smeltpunt verhogend
(en had invloed op de kleur).
2. Kristallen
fijnmalen
Door de kristallen
weer te malen wijzigde ik het glazuur niet, maar dat bleek makkelijker gezegd
dan gedaan. Met behulp van een vijzel
was het wel mogelijk, maar ik was er te lang mee bezig. Ik heb inmiddels een
kogelmolen, dus dan zou het wat makkelijker gaan, maar het voornaamste probleem
is dat de kristallen na verloop van tijd (enige weken, tot een paar maanden)
weer terug kwamen. Zo blijf je aan de gang.
3. Glazuur verwarmen
(tot aan kookpunt)
Door het glazuur aan
de kook te brengen bleken de kristallen op te lossen. Dit is een prima
oplossing om het glazuur wel weer te kunnen gebruiken. Maar een paar dagen
daarna, zijn de kristallen weer terug
van weggeweest.
De permanente oplossing
Uiteindelijk vond
ik een artikel van John Britt ("Flambé Magic). Hij gebruikte de kristallen om
bepaalde glazuur effecten te krijgen, maar hintte ook naar de oplossing, het
zou iets te maken hebben met de PH waarde van het aangemaakte glazuur. Na wat
PH waardes te hebben genomen van glazuren met en zonder kristallen, bleek dat
de glazuren met kristallen een (te) hoge PH waarde hadden (9 of hoger). Het was
dus zaak iets "zuurs" toe te voegen om de PH waarde te laten dalen.
1. (huishoud)azijn
Het eerste meest
voor de hand liggende was het toevoegen van azijn. Na wat testjes bleken de
kristallen op te lossen in azijn, maar het was te onnauwkeurig en na enige tijd
werkte het azijn niet meer.
2. Magnesiumsulfaat
In de literatuur
vond ik het gebruik van epsom salt (bitterzout) als kleine toevoeging aan
glazuren. De scheikundige benaming hiervan is magnesiumsulfaat. Ik voegde zo'n 0,3% toe aan de betreffende glazuren. Dit leek te werken, maar de
kristallen kwamen er uiteindelijk toch (wellicht iets later dan anders) weer in.
3. Calciumchloride
de oplossing
Een andere
toevoeging die ik vond in de literatuur betrof calciumchloride. Door zo'n 0,3%
toe te voegen (vooraf aanmaken met kokend water en daarna pas toevoegen aan het
glazuur), bleken (tot op heden) de kristallen niet meer te ontstaan. Let wel
op, bij een te veel aan calcium chloride wordt het glazuur heel dik, dus matig
gebruiken.
Wijze les
Probeer glazuur
problemen zo gestructureerd mogelijk op te lossen en geef nooit op (nou ja,
niet te snel)…..
Nota Bene
Ik heb glazuren met calciumfosfaat (geen beendermeel, maar de anorganische variant tricalcium fosfaat), maar omdat ik met deze glazuren geen problemen heb met kristalvorming heb ik er nooit calciumchloride aan toegeveoegd (if it aint broke, don't fix it), Mocht je echter wel problemen hebben met kristalvorming in dit soort glazuren, probeer het dan op te lossen met azijn of magnesiumsulfaat.
Ik ga nog 'ns een testje doen met tricalciumfosfaat en calciumchloride en bekijken of en hoe zo'n harde laag onstaat, problemen voorkomen is beter dan oplossen.
Ik ga nog 'ns een testje doen met tricalciumfosfaat en calciumchloride en bekijken of en hoe zo'n harde laag onstaat, problemen voorkomen is beter dan oplossen.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten