As, een restje winter in je glazuur

- Glazuur techniek -

De zomer is net in alle hevigheid losgebarsten, dus nu is het tijd dat ik de laatste restjes winter ga gebruiken…. in m'n glazuur.

Vorig jaar raakte ik in gesprek met een bevriend stel over houtdraaien (vriend) en keramiek (ik). Een houtdraaier gebruikt vaak dezelfde vormentaal als een pottenbakker en beiden hebben denk ik een grote passie voor de techniek van het vak, dus voor ons zijn er altijd genoeg zaken om over te praten. Zoals "wie hout draait, komt om in de houtkrullen". Maar de raku-keramist, helpt een houtdraaier daar graag vanaf, het smoren van de raku-potten gebeurd immers vaak in een zaagselton. Je begrijpt ik kon zo kilo's zaagsel van 'm krijgen….. maar afgezien dat ik de ruimte niet heb voor zoveel zaagsel, stook ik te weinig raku om het ooit op te krijgen. Waar ik veel meer aan zou hebben is de as (neemt ook veel minder plaats in, slechts 10 à 20 gram as hou je over van 1 kilo hout). En je raadt het al daar kon hij me ook aan helpen, niet omdat hij een houtdraaier is, maar omdat zij hun gezellige woonboot in de wintermaanden warm houden met een houtkachel.

Na de wintermaanden kon ik zo een paar kilo as ophalen, maar wat nu?

Assen

Alle assen van planten (of dieren) kunnen worden gebruikt als smeltmiddel in glazuren. Over het algemeen in steengoedglazuren (ca 1250 oC), maar eventueel ook in middentemperatuur- (ca. 1150 oC) of aardewerkglazuren (ca. 1050 oC). Op lagere temperaturen zal de as alleen onvoldoende zijn om het glazuur te laten smelten, maar het kan wel in combinatie met een ander smeltmiddel (zoals een fritte). Alle assen hebben een verschillende samenstelling, zelfs de assen van dezelfde planten kunnen een (iets) andere samenstelling hebben al naar gelang ze op een andere grondsoort of zelfs ander jaargetijde zijn gemaaid, geplukt of gekapt. Deze glazuur grondstof kan dus erg variëren, dus ook het glazuur zal telkens weer ver(r)assend anders zijn.

Droog zeven

Voordat je assen kan gebruiken in een glazuur moet het worden schoongemaakt, dat kan door de as te wassen (met water) of (droog) te zeven. Assen van grassen moeten over het algemeen worden gewassen met water, houtas kan ook (droog) gezeefd worden en direct worden gebruikt. Als assen worden gewassen met water zal een deel van de smeltmiddelen worden "weggespoeld" (een deel van de alkalizouten in de as lost op in het water). Dus het wassen of zeven van de as maakt ook verschil in de "smeltkracht" die het zal hebben in het glazuur.

Ik heb er voor gekozen om de houtas droog te zeven. Hiervoor gebruikte ik een 60 mesh zeef en wreef de as er door heen (tot 2 maal toe). Aangezien dit een wat stoffig karweitje is, heb ik dit buiten op een windstil plekje gedaan.

De as-glazuren

Na het harde werken kon de pret beginnen; het maken van testjes. Het eerste wat ik heb gedaan is de as in een klein bakje gestookt (in reductie) tot zo'n 1.120 oC (cone 7 à 8). Mijn "normale" glazuur temperatuur. Na de stook kon ik zien dat als te as niet te dik was, het al uitsmolt.

Daarna ben ik proefjes gaan maken waarin ik de as, kwarts en kaolin ben gaan mengen. Hieruit kwam een mooi glazuur met een subtiele groene kleur (de ijzer in de as). Dit glazuur ben ik in een wat grotere hoeveelheid gaan maken. Na het aanmaken met water bleek het glazuur na een tijdje "op te dikken". Dit is een reactie van de opgeloste zouten in het water (had ik het maar moeten wassen, i.p.v. zeven). Meer water toevoegen kan, maar dat resulteert in een hele dunne glazuurlaag op je potjes, beter is daarom het toevoegen van een klein beetje (max. 0,2%) waterglas. Een kleine toevoeging zorgt er direct voor dat het glazuur weer dunvloeibaar wordt (wonderbaarlijk om te zien).

Maar ik ben ook gaan experimenteren met het spuiten van de 100% as op m'n werk (zie foto van "flesvogel"). En dan komt het duidelijkst het karakter van de as naar boven, een soort van verstilde waterstroom, een restje winter op een zomers potje.

Wijze les

Zo zie je dat het afval van de één, boeiende glazuren kan opleveren voor de ander……


(For the English version, please click here)