"Ik gebruik geen water om mijn glazuren mengen, ik verzamel mijn tranen van teleurstelling van 30 jaar door de (keramiek) oven verpletterende hoop en dromen"aldus John Britt op facebook.
Hij verwoordt het universele pottenbakkersverdriet dat ook ik voel als de stook niet helemaal verloopt zoals ik hoop, om het zachtjes uit te drukken…. Het stoken van keramiek is een gecompliceerd proces, waar "happy accidents" ontstaan, maar vaak ook accidenten waar je helemaal niet "happy" van wordt.
In dit artikel een overzicht van de meest voorkomende glazuurfouten en manieren om deze de volgende keer te voorkomen....
Een leerproces
Ongelukken kunnen gedurende het hele keramische proces ontstaan, maar bij glazuurfouten is het vaak het meest gecompliceerd om de oorzaak te achterhalen. Het is moeilijk om vlak na het openen van de oven waarbij je hebt ontdekt dat niet alles is gelukt, hier de positieve kant van in te zien.
Maar iedere glazuurfout is een uitdaging het glazuur weer iets beter te begrijpen. Het loont daarom de moeite om iedere fout als een puzzel te benaderen en puzzels moeten worden opgelost, of niet soms?
10 glazuurfouten
- Samentrekken (kale plekken en dikke gedeelten waar glazuur is samengetrokken); o.a. veroorzaakt door stof of vettigheid op scherf voorafgaand aan glazuren. Sommige glazuren zijn hier meer gevoelig voor vanwege een hoge(re) oppervlakte spanning. Remedie, scherf schoon houden/maken, dunner glazuren.
- Haarscheuren of schilferen (op de randen); deze twee verschillende fouten worden beide veroorzaakt door een verschil van de uitzetting (en krimp) van het glazuur t.o.v. de scherf. Als het glazuur tijdens het afkoelen meer krimpt dan de scherf, ontstaan er barstjes (craquelé) en andersom kan het glazuur op de randen eraf springen (gevaarlijk scherpe randen) omdat het niet meer op de scherf past (dit komt niet zo veel voor). Remedie (afgezien van glazuur en/of kleimassa recept wijzigen) een andere klei proberen, dunner glazuren, of .. het mooi gaan vinden (craquelé noemen we het dan, kan eventueel met Oost Indische inkt worden geaccentueerd).
- Breuk met scherpe rand; kan gebeuren als binnenkant en buitenkant glazuur een groot verschil van uitzetting hebben. Remedie, gebruik binnen en buiten gelijk (-soortig) glazuur.
- Breuken met een “overheen gesmolten” rand; wijzen erop dat de breuk in het begin van de stook is ontstaan (het glazuur is er daarna overheen gesmolten) en daarom het resultaat is van de kleivorm zelf (bijvoorbeeld een “S-krak” op de bodem van gedraaid werk). Remedie, andere klei en/of anders vormen.
- Mat/droog (plekken) bij een glanzend glazuur; te dun opgebracht, of te laag gestookt (glazuur is niet gesmolten).
- Glanzend (plekken) bij een mat glazuur; kan wijze op een (te) hoge stook temperatuur en/of een (te) snelle afkoeling.
- Speldenprikken ("pinholes" in het Engels); kleine gaatjes in het glazuur, deze kunnen worden veroorzaakt door gassen in de scherf of in het glazuur. Remedie, biscuit hoger stoken, glazuur langer op top temperatuur laten (soak in het Engels), dunner glazuren.
- Glazuurdruipen/lopen; te dik aangebracht, te hoog gestookt.
- Kraters (grote blazen); het glazuur heeft “gekookt”, kan voorkomen bij toevoeging van mangaan aan een basis glazuur; lagere temperatuur stoken
- Luchtbelletjes in glazuur; idem aan boven of door (overmatige) gassen uit glazuur of scherf. Remedie, biscuit hoger of dunne glazuren, of langer stoken op top-temperatuur ("soak").
 |
| Kraters in glazuur |
 |
| Terug trekken van glazuur |
 |
| Speldenprikken in glazuur |
Andere fouten
Bovenstaande opsomming van glazuurfouten is een versimpeling van de werkelijkheid, sommige fouten zien er hetzelfde uit, maar hebben een compleet andere oorzaak en dus ook een andere oplossingsrichting. Hierover zijn veel (dikke) boeken geschreven (zie o.a. mijn literatuurlijst op DFB-keramiek). Bij de bespreking ervan ben ik er vanuit gegaan dat je niet je glazuur of kleimassa zelf samenstelt. Als je dat wel doet, kan je natuurlijk deze aanpassen om de glazuurfout te verhelpen. Probeer ook altijd te achterhalen waardoor en wanneer de fout is ontstaan.
Tip:
Kijk ook eens hoe “kristalvorming in aangemaakt glazuur” (ander artikel op dit blog) tot problemen kan leiden bij het glazuren en hoe ik naar een oplossing heb gezocht.
Help elkaar
Mocht je er niet uitkomen, probeer dan zeker ook het discussieforum op www.klei.nl, wellicht staat jouw probleem met antwoord er al op (of weet jij iemand anders z’n probleem op te lossen).
2 opmerkingen:
Helaas veel herkenning in deze blog.
Zelfs na vele glazuurstook gaat het soms opeens weer mis, en waarom...
Dat heb ik ook Carien, met veel stoken komen er ook veel al dan niet leuke verrassingen tevoorschijn uit de oven... maar ja dat houdt het stoken spannend (en leerzaam).
Een reactie posten